15 Dec 17
 

15 Dec 17 / Third Worldสุภาพบุรุษผู้ถวายงานสร้าง 6 พระเมรุมาศ

ภาพอาจารย์ประมุขและภาพพระเมรุมาศขณะก่อสร้าง ถ่ายโดย: พันธ์สิริ สิริเวชชะพันธ์


ตอนนี้พระเมรุมาศใกล้ปิดให้เข้าชมเพื่อเตรียมการรื้อถอนแล้ว นับเป็นสุดยอดศิลปะแห่งรัชสมัยรัชกาลที่ 9 ที่รวมศิลปะทุกแขนงไว้ในหนึ่งเดียว เป็นผลงานการออกแบบของอาจารย์ก่อเกียรติ ทองผุด นายช่างศิลปกรรม สำนักสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร ส่วนบริษัทรับเหมาก่อสร้างผลงานชิ้นประวัติศาสตร์นี้ คือห้างหุ้นส่วนจำกัด ป.ว.ช.ลิขิตการสร้าง บริษัทของอาจารย์ ประมุข บรรเจิดสกุล

ลูกน้องและลูกหลานเรียกท่านว่าอาแปะ ท่านก็เรียกตัวเองว่าอาแปะ เราไปถึงสำนักงานของท่านที่ริมคลองถนนตะนาวตอนบ่ายโมง อาแปะรับไหว้เราพร้อมถามเป็นอย่างแรกว่า “กินข้าวกันมาหรือยัง” พอเราบอกว่ายังไม่ได้กิน ท่านก็รีบบอกลูกน้องให้ไปหาสำรับมารับรอง เราบอกว่าเดี๋ยวก่อนก็ได้ครับ แล้วพอสัมภาษณ์เสร็จและขอตัวกลับ ท่านก็ควักเงินจากกระเป๋ากางเกงออกมา อาแปะไม่ใช้กระเป๋าสตางค์ เงินแบงก์ย่อยแบงก์ใหญ่พับรวมกันเป็นฟ่อน “เลยไม่ได้กินข้าวกันเลย เอาตังค์ไปกินข้าวกัน” ท่านเป็นคนใจดี พูดคุยกับพวกเราด้วยความเอ็นดูและเมตตา และแน่นอนว่าเราไม่ได้รับเงินอาแปะ 

ปีนี้ท่านอายุ 80 ปี ท่านมีส่วนร่วมในการสร้างพระเมรุมาศมาแล้ว 6 ครั้ง 


พระเมรุที่ 1 สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (เป็นลูกจ้าง –จุดเริ่มการทำงานของชีวิตอาแปะ)



พระเมรุที่ 2 สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี (สร้างทั้งหมด ด้วยบริษัท ปวช ลิขิตการสร้าง)


พระเมรุที่ 5 สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี


พระเมรุที่ 3 สมเด็จย่า
พระเมรุที่ 4 สมเด็จพระพี่นาง
พระเมรุที่ 6 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9



อาจารย์ประมุขอยู่กับวัดวาอารามมาทั้งชีวิต ผลงานรับเหมาก่อสร้างและบูรณะที่เรารู้จักกันดี เช่น
โครงการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (ปี ๒๕๒๕)
• โครงการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดราชบพิตสถิตมหาศรีมาราม
• พระอุโบสถ วัดโสธรวรารามวรวิหาร
• องค์พระธาตุพนม วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร
• โลหะปราสาท วัดราชนัดดาราม
• ศาลหลักเมือง กรุงเทพมหานคร
• พระอุโบสถ วัดพระรามเก้ากาญจนาภิเสก
• พระอุโบสถ พระวิหาร วัดสุทัศน์เทพวราราม
• โครงการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดราชผาติการาม
• โครงการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดเฉลิมพระเกียรติ
• โครงการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดราชโอรส

นอกจากงานในบ้านเรา ก็มีงานไทย “โกอินเตอร์เช่นศาลาไทยในประเทศต่างๆ ส่วนใหญ่เอ่ยชื่อไหน ก็อันนั้นล่ะ ที่อาจารย์เป็นผู้รับเหมา ศาลาไทยเหล่านี้ ส่วนใหญ่เป็นการทำงานแบบทำชิ้นส่วนจากไทยขนไปประกอบที่โน่น เพราะสถาปัตยกรรมไทยที่มีลักษณะเข้าสลัก ทำให้ถอดประกอบได้แบบที่ตอนนี้เราคุ้นกันกับคำว่า นอกดาวน์


ศาลาไทยในต่างประเทศ ดูข้อมูลเพิ่มเติมโดยละเอียดที่ siammanussati.com


• ศาลาไทย ณ เกาะผู่โถวซาน เมืองโจวซาน มณฑลเจ้อเจียง สาธารณรัฐประชาชนจีน
• ศาลาไทย ณ น้ำตกดาโก เมืองบันดุง ประเทศอินโดนีเซีย
• ศาลาไทย ณ กรุงลิสบอน สาธารณรัฐโปรตุเกส
• ศาลาไทยตรีมุข โครงการบูรณะตาน้ำ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ เมืองบาดฮอมบวร์ก ประเทศเยอรมนี
• ศาลาทรงไทย ณ สวนสาธารณะ พลาซ่าไทแลนเดีย กรุงซันติอาโก สาธารณรัฐชิลี
• ศาลาไทย ณ สวนซุรุมิ เรียวคุชิ นครโอซากา ประเทศญี่ปุ่น
• ศาลาไทย ณ สวนอุเอโนะ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
• ศาลาไทย ณ สถานเอกอัครราชทูต กรุงเบิร์น ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
• ศาลาไทย ณ ออลบริคการ์เดน เมืองเมดิสัน รัฐวิสคอนซิน ประเทศสหรัฐอเมริกา
• ศาลาไทยแบบถอดประกอบได้ เพื่อใช้ในงานเทศกาลวัฒนธรรมไทย ณ กรุงโรม ประเทศอิตาลี และ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส
• ศาลาไทยเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ณ สวนสาธารณะ เดอน็องตู เมืองโลซานน์ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์


อาจารย์ ประมุข บรรเจิดสกุล (เฮียปอ)
ผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัด ...ลิขิตการสร้าง

อาจารย์ ประมุข บรรเจิดสกุล ผู้ก่อตั้ง ห้างหุ้นส่วนจำกัด ป.ว.ช.ลิขิตการสร้าง


คุณพ่อของอาแปะเป็นพ่อค้าขายของเก่าจำพวกเครื่องลายคราม ตอนเด็กๆ ท่านเป็นเด็กวัดสุทัศน์ จุดเริ่มต้นของอาแปะเริ่มตอนอายุประมาณ 15 ปี เมื่อสมเด็จพุฒาจารย์เสงี่ยม วัดสุทัศน์ ฝากไปช่วยงานที่กรมศิลปากร ตอนนั้นเป็นช่วงที่อาจารย์ศิลป์ พีระศรีเพิ่งก่อตั้งมหาวิทยาลัยศิลปากร

ท่านไม่ได้เรียนศิลปะ การเรียนรู้เรื่องการแกะแบบสถาปัตยกรรมจึงเป็นลักษณะครูพักลักจำจนเชี่ยวชาญ ไต่เต้าจากลูกมือ, เด็กรับจ้าง จนกลายเป็นเถ้าแก่ของห้างหุ้นส่วนจำกัด ...ลิขิตการสร้างของตัวเอง เป็นบริษัทประมูลงานรับเหมาก่อสร้างพระราชวัง พระเมรุมาศ และพระอารามสำคัญที่เก่าแก่ของไทยบริษัทหนึ่ง “ผมทำงานโครงสร้างเยอะ อินดอร์สเตเดี้ยมหัวหมาก ผมก็ทำนะ แต่ส่วนใหญ่จะเป็นงานวัดวา” ถึงตอนนี้ท่านเป็นผู้รับเหมามา 62 ปี ร่วมงานกับกรมศิลปากรมาเกือบ 20 อธิบดี

“พระเมรุแรกที่ได้เห็นคือของรัชกาลที่ 8 แต่มาเริ่มทำตอนของพระพันวัสสาฯ แต่ก็แค่ช่วยเขาประกอบเฉยๆ นะ พระเมรุนั้นเขาเอาของรัชกาลที่ 8 มาประกอบ ตอนนั้นรัฐบาลจน ไม่มีตังค์ (สมัยรัฐบาลเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ) ก็ให้อาจารย์พระพรหมฯ (พระพรหมพิจิตร หรือ อู๋ ลาภานนท์) ท่านเอาของรัชกาลที่ 8 มาประกอบ ลักษณะของพระเมรุรัชกาลที่ 8 สูงมาก คล้ายๆ พระเมรุนี้ (รัชกาลที่ 9)” 

รับเหมาก่อสร้างพระเมรุมา 6 ครั้ง ครั้งไหนยากสุดครับ
ครั้งนี้แหละ เพราะรายละเอียดเยอะ ตั้งแต่งานวิศวกรรมโครงสร้าง เสาอาคาร โครงเหล็ก ความใหญ่ของพระเมรุ (ขนาด 60×60 เมตร  สูง 50.49 + ระยะยืดและฉัตร อีกประมาณ 5 เมตร โครงสร้าง Supertruss) ที่จะรับรองความสูงของพระเมรุมาศครั้งนี้ งานสถาปัตย์พวกงานประกอบไม้ การกรุเสา การเข้าไม้ประกอบบัวฐาน งานหล่อไฟเบอร์ประกอบเครื่องยอด ตั้งแต่ ยอดฉัตร ปลียอด บัวกลุ่ม เหม บังลังก์ ชุดบันแถลง (ทั้ง ๙ ยอด) อีกทั้งงานประดับตกแต่ง เช่นงานติดผ้าทองย่น งานปิดทองประดับกระจก และอีกมากมายเลย


สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ เสด็จพระราชดำเนินตรวจเยี่ยมการดำเนินงาน โครงการก่อนสร้างพระเมรุมาศ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี (พ.ศ. 2527) ภาพ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด ป.ว.ช.ลิขิตการสร้าง



พ.ศ. 2498
พระเมรุมาศสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า



พ.ศ. 2527
พระเมรุมาศ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ ๗
อกแบบโดยศิลปินแห่งชาติ อาจารย์ประเวศ ลิมปรังษี
ภาพ: กรมศิลปากร


พ.ศ. 2538
พระเมรุมาศ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
ออกแบบโดยศิลปินแห่งชาติ อาจารย์ อาวุธ เงินชูกลิ่น
ภาพ: กรมศิลปากร



พ.ศ.2551
พระเมรุมาศสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ออกแบบโดยศิลปินแห่งชาติ อาจารย์ อาวุธ เงินชูกลิ่น
ภาพ: กรมศิลปากร


พ.ศ. 2560
พระเมรุมาศพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ออกแบบโดยอาจารย์ ก่อเกียรติ ทองผุด



ครั้งที่อาจารย์เป็นลูกมืออาจารย์ศิลป์ พีระศรี อาจารย์ศิลป์ท่านดุไหมครับ
“อาจารย์ศิลป์ท่านทั้งดุ ทั้งใจดี ตอนท่านปั้นพระนเรศวรทรงช้างที่สุพรรณ ต้องต่อหลังคาโรงปั้นขึ้นไปอีก เพราะมันสูงมาก ผมก็ไปทำหลังคาให้อาจารย์ศิลป์ ตอนนี้อาคารนั้นก็ยังอยู่ ผมเรียกโรงยีราฟเพราะมันสูง อาจารย์ศิลป์ให้ต่อหลังคาขึ้นไปตอนจะติดเศียร ตอนทำท่านก็นั่งกะไดลิง ผมก็เป็นคนช่วยอัดดินอยู่ข้างล่าง” 


 หอประติมากรรมต้นแบบ (ภาพจาก หอประติมากรรมต้นแบบ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร)


ส่วนไหนของสถาปัตยกรรมไทยที่พังง่ายที่สุดครับ
ส่วนมากก็พวกปูน มันเสื่อมไปตามคุณภาพ แต่พวกไม้จะทนกว่า ถ้าปลวกมันไม่กินเสียก่อนนะ อย่างช่อฟ้าที่อเมริกา ห้าสิบหกสิบปีก็ยังอยู่ แต่พวกปูนลุ่ยหมดแล้ว

งานทุบครั้งยากสุดล่ะครับ
ตอนทุบศาลาเฉลิมไทย คนเขาจะตีกบาลผมตายห่า ผมต้องไปหลบกับอาวุธ (อาวุธ เงินชูกลิ่น อดีตอธิบดีกรมศิลปกรและศิลปินแห่งชาติผู้ล่วงลับไปแล้ว) เพราะเขาไม่ยอมให้ทุบกัน ต้องแอบไปทุบตอนกลางคืน แล้วเอาของออก


ศาลาเฉลิมไทยทุบในปี 2532 ปัจจุบันคือลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ (ขอขอบคุณภาพจาก Sanook.com)


มีเทคนิคก่อสร้างอะไรที่เดี๋ยวนี้หาคนทำไม่ได้แล้วบ้างครับ
ไม่มีนะ ก็ต้องสอนเขาน่ะ เดี๋ยวนี้คนรุ่นใหม่เยอะแยะ ก็สอนวิธีการทำ เดี๋ยวนี้เด็กบางคนมันเก่งกว่าเราก็มี บางคนมันคิดอะไรเก่งกว่า ทั้งการคิด วิธีการทำ แล้วบางอย่างลองใช้แบบอื่นแล้ว แต่เทคนิคเก่ามันก็ยังดีกว่าเพื่อน เช่นพวกเทคนิคอย่าง" target="_blank" rel="noopener">เดือยเข็นผมก็ยังใช้อยู่ ไปสร้างศาลาต่างประเทศก็ใช้ เพราะมันเร็วไง เจ็ดแปดวันก็ประกอบเสร็จแล้ว และอยู่ได้นานด้วย แล้วก็รื้อง่ายด้วย อย่างญี่ปุ่น เวลาบูรณะเขาก็ใช้เทคนิคแบบโบราณหมดเลย ไอ้ที่หาไม่ได้แล้วส่วนใหญ่จะเป็นพวกของบางอย่างมากกว่า ที่เดี๋ยวนี้มันไม่มีแล้ว อย่างไม้อุโลก หรือไม้ค้างคาวแบบที่สมัยก่อนคนจีนเขาใช้ลากรถเจ๊ก ศิลปะไทยนี่สนุกนะ แต่คนที่ทำต้องมีความอดทนเยอะ

อาจารย์อยู่กับศิลปากรมาทั้งชีวิตเลย ก๊วนๆ เพื่อศิลปินของอาจารย์มีใครบ้างครับ
โอ๊ย ตอนนี้ก็เหลือไม่กี่คนแล้ว ตอนศิลปากรเปิดใหม่ อาจารย์ศิลป์เป็นคนเปิด รุ่นแรกก็มี ประเวศ (ลิมปรังสี), ฉลอง (มัสยิ), ไอ้ม้า (นิพัทธ์ เทวัต), จารุวัฒน์ (จีนเจริญ), ประพัตร์ (เกตุสะอาด) ห้าคน ตอนนี้เหลือสามคน เค้าเรียกกัน สาม ป. คือ 1. ประเวศ 2.ประพัตร์ แล้วก็ ป. 3 คือตัวผม ประมุข เราอยู่ด้วยกันมาตลอด มีส่วนร่วมกันหมด เพราะมันอยู่กันแค่นี้ ส่วนไอ้เราก็เป็นเบ๊ ทำตั้งแต่สากกะเบือยันเรือรบ 

ตอนทำ [พระเมรุมาศ] สมเด็จพระพี่นาง ในหลวงท่านเคยบอกกับอาวุธ ว่า ‘วุธเดี๋ยวทำให้ฉันอีกเมรุนะ’ อาจารย์อาวุธก็ถวายบังคมแล้วว่า ‘ข้าพระพุทธเจ้าขอทูลลาก่อนเลย’ นี่ไง เลยตายไปก่อนเลย

เวลาในหลวงรัชกาลที่ 9 ท่านตรวจงานเป็นอย่างไรครับ
“โอ้ ท่านเก่งๆๆ เก่งมาก ในหลวงนี่ท่านละเอียดยิบเลยนะ แล้วพูดกับท่านนะ ท่านรู้หมด โกหก ไม่โกหกท่านรู้หมด เพราะท่านผ่านมาหมดแล้ว อย่างทำชลประธานนี่ท่านรู้หมดเลย ว่าพื้นที่ตรงไหนมีอะไร เป็นแบบไหน โกหกท่านไม่ได้หรอก แล้วในหลวงท่านรักช่างมาก อย่างพวกเราเข้าไปเฝ้านะ ไม่ต้องพูดยี่เก พูดธรรมดานี่ล่ะ อยู่กันได้นานเลย แต่ข้าราชบริพารนี่ไม่ได้นะ ต้องพูดให้ถูก แต่ก่อนนี้ท่านเคยใช้ผมปีขึ้นไปดูหลังคาพระสยามเทวาทิราช ท่านบอก “นี่เราเป็นช่างนะ เทวดาก็ยังต้องอาศัยเรา”

อาจารย์ถวายงานในหลวงมานานมากมาก งานสุดท้ายที่อาจารย์ทำถวายในหลวงคือศาลาริมน้ำที่ศิริราช ตอนนี้พอได้เห็นศาลานั้น รู้สึกอย่างไรบ้างครับ
ก็คิดถึงท่าน บางทีก็ยังนึกว่าท่านยังอยู่ รู้สึกใจหายเหมือนกัน แต่ก็รู้สึกเป็นเรื่องธรรมดาของคนเราที่ต้องไปน่ะ แต่เดี๋ยวก็ตามไปรับใช้ท่านทีหลัง


www.pvclikitkarnsrang.com
facebook.com/pvclikitkarnsrang

ขอขอบคุณ คุณนัท เหล่าก่อเกียรติ ที่อำนวยความสะดวกในการสัมภาษณ์และถ่ายภาพเป็นอย่างดี